Helene-Nathan-Bibliothek Neukölln (Berlijn, DE)
Uit Informatiegeletterd
Verboden boeken uit de rekken tijdens het naziregime, de zelfmoord van de jonge joodse bibliothecaresse Helene Nathan, de gevolgen van de bouw en de val van de Muur, massale immigratie… De stadsbibliotheek van Neukölln heeft het allemaal meegemaakt.
Neukölln is een district in het zuidoosten van Berlijn en maakte vóór de hereniging deel uit van West-Berlijn. In Neukölln wonen momenteel 315.000 mensen van 160 verschillende nationaliteiten waarvan 60% van niet-Duitse afkomst, voornamelijk Turken, Roma en inwoners van vroegere Sovjetrepublieken. De Wende betekende voor de stadsbibliotheek letterlijk een overrompeling: mensen zochten lectuur die in de Oost-Berlijnse bibliotheekrekken afwezig was geweest: ‘dissidente’ auteurs, politiek, westerse ideologieën, nieuwe media. De bibliotheek kreeg extra middelen om aan de vraag te voldoen en tegelijk investeerde de overheid in de uitbouw van bibliotheken in de oosterse districten. Snel na de val van de Muur werd Berlijn één grote bouwwerf. In 2000 werd ook de hoofdbibliotheek afgebroken om een nieuw onderkomen te vinden op de bovenste verdieping van een shoppingcentrum. De moderne bibliotheek moest samen met het winkelcentrum en een bioscoop, nieuwe impulsen geven aan een wijk met veel leegstand en sociale achterstelling. De vrees dat de bewoners de weg niet zouden vinden bleek ongegrond: de opening van het winkelcomplex lokte 160.000 bezoekers en lange files schoven aan om een kijkje te nemen in de nieuwe bib. Afstemmen op een nieuw publiek bleek de belangrijkste opdracht. Trouwe gebruikers woonden plots een heel eind verderop: zouden ze nog komen? En beschikte de bib wel over voldoende troeven om de bewoners van de wijk aan te trekken? Netwerking bleek een belangrijk onderdeel van het antwoord.
[bewerken] Een korte rondleiding
De bibliotheek is ruim (4000 m2), heel licht en overzichtelijk met 3 afdelingen die in elkaar overlopen. Het contrast met ‘de buitenwereld’ is groot. De Helene-Nathanbib is een rustplek in een drukke buurt.
De muziekafdeling heeft de collectie van een vroegere muziekbibliotheek overgenomen. De grote partiturencollectie en het cd-aanbod zijn afgestemd op jarenlange samenwerking met de muziekschool. Er komen vooral professionele muzikanten en studenten over de vloer. Recent werd de samenwerking uitgebreid met een Turks conservatorium.
De fictie en non-fictie volwassenenafdeling is het zorgenkind van de bib. Het aankoopbeleid staat sterk onder druk door opgelegde besparingen. Niettemin tracht men een dynamisch beleid vol te houden. Centraal in de bib staat der Schatz der Kulturen, de lievelingsboeken van lezers, een installatie van 100 titels in 12 verschillende talen. Het maakt deel uit van het project Neues aus Babylon, waarmee het Kulturamt meertaligheid wil promoten.
In het leercentrum is het stil. Het belang van een stille studieplek met faciliteiten als computers en internet, is niet te onderschatten in een buurt waar grote gezinnen in veel te kleine appartementen wonen. Hier en daar zitten jonge meisjes, met en zonder hoofddoek, in één van de vele designzetels of aan een pc. Groepjes jongeren vinden een plek in een groot transparant vergaderlokaal. In de rekken worden vooral taalcursussen en schoolrelevante (boek)materialen aangeboden. Elke donderdag van 16.00 tot 19.00 biedt de bib advies over (verder)studeren, beroepsopleidingen en alles wat ermee samenhangt. In dit gedeelte van de bib is surfen gratis, indien nodig kan eerst een ‘pc-rijbewijs’ gehaald. De toekomst is aan de jongeren, en dat heeft de bib goed begrepen: er wordt fors geïnvesteerd in de jeugdafdeling. Het bibliotheekpersoneel heeft de uitdaging opgenomen om de taalachterstand van de buurtkinderen te helpen wegwerken. Ze doen dat samen met de kleuter- en de basisscholen, de kinderdagverblijven, de ouders, de verenigingen. Met Europees geld van het ‘wijkmanagement’ werden meer dan 2000 multimediale materialen aangekocht voor taal- en leesbevordering. Ouders van kleuters worden uitgenodigd om kennis te maken met het taalbevorderingsproject Stark mit Sprache, een samenwerking tussen school en bibliotheek. Elke namiddag tussen 15.00 en 19.00u. zijn er huiswerkklassen, begeleid door studenten van de lerarenopleiding. Wekelijks zijn er voorleesmomenten in verschillende talen. Nieuw is de boekentrolley gevuld met boeken en andere materialen, die jonge kinderen via klasuitlening kunnen meenemen naar huis. Er hoort ook een boek bij voor de ouders. Tegelijk wordt de hele familie uitgenodigd om feedback te geven, schrijven, tekenen, … op een Leserolle die tentoongesteld wordt in de bib. Een gezamenlijk project van alle Berlijnse bibliotheken is de Leselatte, een kleurrijke meetlat waarop belangrijke fysische, emotionele en taalontwikkelingsmomenten van kinderen ondersteund worden met opvoedkundig advies en boekentips. De leeslat krijgt een plaats in de wachtkamer van (kinder)artsen.
[bewerken] Informationskompetenz + Medienkompetenz + Lesekompetenz = die Berliner Bibliothek
Om de sociale achterstelling fundamenteel aan te pakken trekt de bibliotheek resoluut de educatieve kaart: het leercentrum en de vele taal- en leesbevorderingsinitiatieven bieden mogelijkheden, maar even belangrijk is de samenwerking met scholen, kinderdagverblijven, ouders, het ‘wijkmanagement’ en buurtinitiatieven. Eén ervan is de Stadtteilmütter, een project waarbij allochtone moeders opgeleid worden om andere moeders te ondersteunen bij de opvoeding van hun kinderen. Taal- en leesbevordering vormen een belangrijk aandachtspunt.
[bewerken] Meer info
Helene-Nathan-Bibliothek
Karl-Marx-Str. 66
12043 Berlijn
Duitsland
